Dossier Rugpijn

Archief

 

Discus Hernia
Dit is een aandoening waarbij een tussenwervelschijf is beschadigd. Tussenwervelschijven bestaan uit een geleiachtige kern met daarond bindweefse

Figuur uit folder "manueel hanteren van lasten, Securex)

l-ringen. Bij overbelasting of een verkeerde houding, wordt de kern met enorme kracht tegen de bindweefsel-ringen geduwd waardoor deze gaan uitrekken en een uitstulping kan ontstaan (zgn. "bulging). Wanneer de kracht op deze ringen blijft bestaan, kunnen ze uiteindelijk scheuren en kan discusmateriaal uitstulpen (zie figuur hiernaast).

Wanneer de geleiachtige kern van de discus uitstulpt, kan dit soms zonder symptomen optreden. Vaak echter drukt deze massa op zenuwbanen die langs onze ruggegraad lopen. Afhankelijk van de plaats van de hernia (hals of bekken) krijgt de patiënt uitstralende pijn in respectievelijk arm of been, men spreekt van ischias of sciatique. In sommige gevallen is de druk op de zenuwbaan zo groot, dat er gevoelsstoornissen (slapende voet, tintelingen, enz...) of vermindere controle of reflexen optreden.

Rugpijn

De rug is een knap staaltje mechaniek die ervoor zorgt dat we heel wat taken en bewegingen kunnen uitvoeren. Maar tot 80% van de Belgen krijgt ooit af te rekenen met rugklachten. Een goede rughygiëne kan heel wat klachten voorkomen.

Iedereen heeft wel eens rugpijn wanneer hij/zij te zware rugbelastende taken heeft uitgevoerd, maar chronisch ruglijden heeft een zeer grote impact op iemands levenskwaliteit. In dit dossier bespreken we eerst de opbouw van de rug, de types ruglast en daarna gaan we dieper in op de preventie van rugpijn en eventuele therapie.

De Rug

Om de oorzaak van rugpijn te verklaren is het nodig dat we eerst eens naar de opbouw van onze rug kijken:

Wervelkolom
Onze rug is niet 1 lange rechte starre staaf, maar een aaneenschakeling van verbeende schijven die men wervels noemt. Deze wervels zijn vrij klein t.h.v. onze hals en vergroten meer en meer naar beneden toe, ze vormen de wervelkolom. Van achter naar voor bekeken is deze wervelkolom een rechte lijn, in zijaanzicht zijn echter natuurlijk krommingen zichtbaar: een holte in de nek, een ronding ter hoogte van de bovenrug en een holte in de lenden. Deze krommingen zorgen voor een algemeen evenwicht en een globale schokdemping.

Tussen deze verbeende schijven zitten ook tussenwervelschijven die uit veerkrachtig kraakbeen bestaan. Deze opbouw van de rug stelt ons in staat om onze rug te krommen of hol te maken. De wervels beschermen het ruggemerg en de zenuwbanen die vanuit onze hersenen naar de verschillende lichaamsdelen lopen (er zijn aftakkingen tussen elke wervel). De tussenwervelschijven zorgen voor schokabsorptie tussen de verschillende wervels.

Bekken
Doordat de onderste lendenwervel op het heiligbeen rust, beweegt de wervelkolom steeds samen met het bekken. De positie van het bekken bepaalt dus de houding van de wervelkolom en de diepte van de drie krommingen die hierboven werden vermeld.

Spieren
De wervels zijn door banden of ligamenten aan elkaar verbonden en vormen dus een kolom die ervoor zorgt dat de romp niet in elkaar zakt. Toch kan de wervelkolom zichzelf niet recht houden. De spieren van de romp zorgen in belangrijke mate dat de wervelkolom gestabiliseerd blijft. We onderscheiden spieren die instaan voor de beweging en spieren die vooral stabiliseren.

Ref.

Ref.

Ruglijden

Lumbago
Lumbago of "het verschot" is een aanval van rugpijn die plots ontstaat. Deze pijn is het gevolg van overbelasting van de wervelkolom, bv. bij bukken, tillen, dragen, slecht zitten of verkeerd liggen. Meestal gaat deze pijn na maximaal twee weken over. Als de klachten echter blijven aanslepen, spreekt men van chronisch ruglijden.

Vreemd genoeg is de ernst van de rugpijn vaak niet gerelateerd met de ernst van de fysische schade aan de rug zelf. Het kan bv. goed zijn dat en eenvoudige verekking van de rugspieren een rugpijn veroorzaakt die zo hevig is dat men moeilijk kan wandelen of staan, terwijl een volledig uitgestulpte tussenwervel (discus hernia, zie hieronder) symptoomloos kan zijn. Algemeen is het zo dat rugpijn ernstiger is naarmate de pijn zich verder van de rug situeert: rugpijn thv de rug is minder erg dan pijn in de bil, kuit of tenen die door de rug wordt veroorzaakt (tgv een geknelde zenuw, zie hieronder).

Artrose
De geleiachtige kern van de tussenwervelschijf bevat veel water. Op oudere leeftijd kan dit water verdampen waardoor de tussenwervelschijven dunner worden en de wervels korter bij elkaar komen te zitten. Hierdoor kunnen delen van de wervels bij bewegingen van de rug tegen elkaar schuren met slijtage en eventueel pijn als gevolg.

Houdingsafwijkingen
Een slechte lichaamshouding op volwassen leeftijd is vaak gegroeid uit een slechte gewoonte uit de kindertijd: de jarenlange slechte lichaamshouding leidt tot aanpassingen in structuren van het lichaam (pezen, spieren,...) zodat het lichaam zich deze houding eigen maakt en moeilijk nog een andere (de correcte) houding kan aannemen.

Ruwweg onderscheidt met 2 foutieve houdingen: de te holle rug en de "slappe" houding.

Bronnen en links voor dit dossier

CM-website

Rugpijn - KULeuven

Skillslab

week van de pijn: rug

www.spine-health.com (engels)


A: Ideale houding
B: Kyfolordotische houding (te holle rug)
C: Vlakke rug (hier niet besproken)
D: 'slappe'-houding

© Apotheek Leuridan 2009 Alle rechten voorbehouden

De te holle rug is gekenmerkt door houding waarbij zowel de kromming thv de lenden als die thv de borstkas is toegenomen. Oorzaak zijn dikwijls te zwakke buik- en bilspieren en te korte rugspieren. Het zijn de buik- en rugspieren die het bekken doek kantelen en zo de lage rug vlakker maken. Wanneer deze spieren te zwak zijn, kunnen ze het bekken niet goed op zijn plaats houden. Andere oorzaken zijn hoge hakken en zwaarlijvigheid (de buik trekt het lichaam naar voren).

De slappe houding is eigenlijk een soort slordig staan: de heupen bevinden zich vóór en de schouders zich achter de voeten. Meestal hangt de hals en het hoofd ook naar voren. De schouderbladspieren zijn te zwak. Deze houding kan op termijn aanleiding geven tot rugklachten thv de borst en de nek.

Ref.

Lumbaal deconditioneringssydroom
Chronische rugklachten en rugpijn kan leiden tot een verminderde beweeglijkheid (men wil de pijn vermijden). Een minder actief dagelijks leven leidt echter tot zakkere spieren en een minder goede conditie van het lichaam, wat dan weer de rugproblemen verergert. Het gaat hier bovendien niet alleen over spieren die betrekking hebben op de rug: wat begon als een rugprobleem kan impact hebben op heel het lichaam. Tel daarbij nog de psychische problemen van chronische pijn (depresie, sufheid van pijnmedicatie, humeurigheid) en men spreekt van een deconditioneringssydroom dat niet enkel op de patiënt zelf, maar ook op zijn/haar omgeving impact heeft.

 

Preventie

"Voorkomen is beter dan genezen" luidt het spreekwoord en voor rugproblemen is dit zeer zeker ook het geval. Hoog tijd dus dat we het ook hier over hebben.

Heel wat rugproblemen zijn immers het gevolg van verkeerd belasten/gebruiken van onze rug. Veel rugproblemen op oudere leeftijd worden veroorzaakt door een jarenlang foutief gebruik van de rug sinds de kindertijd: tussenwervelschijven zijn bv. slecht doorbloed. Daardoor herstellen beschadigingen zich zeer langzaam en kunnen letsels vanop jonge leeftijd de tussenwervelschijf zo verzwakken dat deze op oudere leeftijd scheurt. Tip: goed gebruik van boekentassen vind je hier.

Ref.

Ref.

B

D

Er zijn 5 basisprincipes:

1. Zorg voor een goede houding
2. Verander regelmatig van houding
3. Houd de last en de lastarm zo klein mogelijk
4. Vermijd langdurige stress
5. Houd je lichaam fit

Samengevat schenk je best aandacht aan volgende punten:

4. Stress
Landurige stress put het lichaam uit waardoor het gevoeliger wordt voor pijn. Regelmatig ontspannen is hier de boodschap.

5. Fit
Je lichaam fit houden heeft alles te maken met de belastbaarheid van je lichaam te vergroten. Hoe beter je lichaam getraind is, hoe beter het belasting zal verdragen. Dit wil niet zeggen dat je elke dag de fitness moet induiken, maar de fiets ipv de wagen nemen en 2x per week een uurtje sporten zijn een must.

A

B

C

D

Therapie (lage rugpijn) (hoge rugpijn)
De oorzaken van rugpijn zijn vrij complex en het is zelfs vaak (90% van de gevallen) zo dat er geen anatomische oorzaak is voor heel wat pijnproblemen. Dit betekent niet dat de patiënt zich deze pijn inbeeldt, maar het bemoeilijkt natuurlijk de behandeling van deze pijn wel.

Wanneer de pijn veroorzaakt is door een verrekking van rugspieren is chirurgie vrijwel nooit noodzakelijk aangezien deze spieren goed doorbloed worden en dus voldoende voedingsbestanddelen krijgen om zich te herstellen. De pijn situeert zich lokaal thv de rug en er is geen uitstralende pijn naar ledematen. Als de pijn te hevig is, wordt de patiënt geadviseerd om 1 of 2 dagen te rusten en ijs of warmte op de pijnlijke plaats te leggen en pijnstillers te nemen. Wanneer de pijn langer dan een paar weken duurt, is het zeer belangrijk toch in beweging te blijven. Het is immers verleidelijk de pijnlijke rug te ontlasten, wat de rugspieren zal doen verzwakken en opnieuw rugpijn zal geven omdat het inwendig corset verzwakt.

Wanneer de pijn is veroorzaakt door beschadiging van de tussenwervelschijven, dan hangt het er van af: Wanneer het letsel beperkt is, kan het voldoende zijn om hoger beschreven rugvriendelijk voorzorgen te nemen en kan rugschool of rugreconditionering en eventueel injectie van corticoïden u helpen. In ergere gevallen is chirurgie wel noodzakelijk. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen discus hernia (zie hierboven) en chronische ontsteking door overbelasting van de tussenwervelschijf.

In volgende gevallen consulteert u best uw huisarts:

als de pijn, ondanks het opvolgen van de adviezen, ondraaglijk is;
als de pijn uitstraalt naar uw been en tot onder uw knie voelbaar is;
als u lage rugpijn heeft en daarbij een tintelend, branderig of doof gevoel in één van uw voeten of benen;
als u lage rugpijn heeft en daarbij in één been minder kracht heeft;
als u lage rugpijn heeft en u krijgt problemen met plassen, zoals plotseling niet meer kunnen plassen of plotseling de plas niet meer kunnen ophouden;

Chirurgie heeft het voordeel dat de pijn sneller verdwijnt, het nadeel is dat elke operatie een zeker risico inhoudt en dat bindweefsel wordt gevormd. Operatie of niet is een beslissing van de patiënt, maar eer u beslist is een second opinion zeker aan te raden.

1. Een goede houding

Hierboven werden reeds kort enkele foutieve houdingen besproken. Deze foutieve houdingen leiden tot overbelasting van bepaalde structuren van de rug die op termijn problemen zullen geven. Deze problemen kunnen vermeden worden door de correcte houding aan te nemen. Deze houding is voorgesteld bij nummer A in bovenstaande figuur en houdt in feite enkel in dat:


Wanneer bovenstaande regels worden gevolgd, zullen de schouders en heupen zich loodrecht boven elkaar en boven de voeten bevinden. Dergelijke houding betekent de kleinste belasting voor de rug en is een must om rugklachten te vermijden. Om deze correcte houding aan te nemen is het nodig de diepe buik en rugspieren een weinig aan te spannen. Hoe je deze best aanspant, vind je in onze webpagina over het inwendig corset.

2. Verander regelmatig van houding
Een correcte houding is belangrijk, maar niet voldoende. Wanneer we te lang in dezelfde houding blijven zitten, staan of liggen, zal het bindweefselmateriaal van onze rug wat "uitrekken". Dit kan aanleiding geven tot rugklachten (denk maar aan een half uurtje onkruidwieden en daarna rechtstaan). Regelmatig bewegen is essentieel voor de rug!
Concreet voor zittend werk betekent dit regelmatig eens rondwandelen. Wat ook helpt is een zitbal of andere aanpassing aan de stoel die stimuleert om "actief" te zitten. Sowieso is het het beste om regelmatig eens recht te staan. Meer informatie vind je hier. Een interessante site over rugvriendelijk meubilair vind je hier.

3. Last en Lastarm
Enkele eenvoudige principes zorgen ervoor dat de belasting van de rug verlaagd wordt wanneer we zaken moeten tillen.